Zadanie 20

O Konstytucji RP i postulatach jej zmian

Tekst 1. Najbardziej specyficznym ustrojowym rozwiązaniem konstytucji z 1997 roku jest ustrój „ćwierćprezydencki”. Prezydent jest u nas bowiem słabszy niż w […] systemie [półprezydenckim, ale] silniejszy niż na ogół w systemach parlamentarnych. Ustawa zasadnicza pisana była przeciw ambicjom ustrojowym prezydenta Wałęsy, ale jednocześnie ustawodawcy zatrzymali się w pół drogi do systemu kanclerskiego. W efekcie otrzymujemy paradoksalną konstrukcję: prezydenta, który ma […] demokratyczny, bezpośredni mandat i który z drugiej strony nie ma [wielu] narzędzi, by na podstawie tego mandatu prowadzić własną politykę – szczególnie w wymiarze wewnętrznym. Chyba że jest liderem dysponującego parlamentarną większością obozu politycznego […]. Jednocześnie prezydent dysponuje […] wetem, do którego odrzucenia potrzeba w Sejmie [RP] aż trzech piątych głosów. [Zatem] prezydent niechętny danej większości rządzącej może blokować wszystkie jej inicjatywy wymagające zmiany prawa, mimo wyraźnego demokratycznego mandatu, jaki większość ta otrzymała w wyborach. […] Nic jednocześnie nie wskazuje, by istniała wola uporządkowania tego stanu rzeczy. [Wielu odczuwa] lęk przed nadmierną koncentracją władzy w jednym ośrodku – a to właśnie oznaczałaby zmiana ustroju w stronę kanclerską lub prezydencką. J. Majmurek, 25 lat temu Polacy poparli nową konstytucję. Co powinniśmy dziś w niej zmienić?, 25.05.2022, krytykapolityczna.pl

Tekst 2. [U]normowanie pozycji Prezydenta RP w ustawie zasadniczej z 1997 r. jest niekonsekwentne. Konstytucja traktuje głowę państwa – pochodzącą z bezpośredniego wyboru Narodu – jako organ zaliczany do władzy wykonawczej, nie powierzając mu jednak istotnych kompetencji władczych w tym obszarze i uzależniając je od rządowej inicjatywy, pośrednictwa albo kontrasygnaty (premiera). Apolityczny Prezydent [RP] powinien mieć większy wpływ na proces kreowania składu rządu i jego zmian (art. 154–155 i 161), a nie być tylko „notariuszem” decyzji politycznych większości sejmowej. Wymaga radykalnej zmiany unormowanie instytucji kontrasygnaty […] (art. 144). Konstytucja powinna zastrzegać jej wymóg nie jako regułę, ale jako wyjątek od reguły samodzielności decyzyjnej głowy państwa, przewidziany jedynie w odniesieniu do katalogu konkretnych decyzji, wchodzących w zakres kompetencji administracji rządowej […]. Rozważenia wymaga wyposażenie Prezydenta [RP] w kompetencję wydawania rozporządzeń z mocą ustawy, nie tylko w czasie stanu wojennego, kiedy Sejm [RP] nie może zebrać się na posiedzenie (art. 234), ale też w warunkach normalnego funkcjonowania państwa, dla równoważenia monopolu legislacyjnego parlamentu. Konstytucja powinna starannie wyważyć przedmiot i warunki wydawania takich aktów głowy państwa […]. Chociaż to Rada Ministrów ma zadanie i obowiązek prowadzić politykę wewnętrzną i zagraniczną Rzeczypospolitej Polskiej (art. 146 ust. 2), możliwe i celowe wydaje się przywrócenie neutralnemu politycznie Prezydentowi [RP] zadań polegających na sprawowaniu ogólnego kierownictwa w dziedzinie stosunków z innymi państwami i organizacjami międzynarodowymi oraz w dziedzinie bezpieczeństwa państwa i obronności kraju (art. 146 ust. 4 pkt 9 i 11).